प्रश्नहरू
• दिइएका शब्दको शुद्ध उच्चारण गर्नुहोस् : अल्लारे, रोपाईं, तख्ता, भलक्क, काँगियो, दाह्री, घाँटी, अलपत्र, छट्टु, भुइँ।
• 'घरको माया' मा 'बसिराख्या', 'भ'को' जस्ता कथ्य स्वरूपका शब्द प्रयोग भएका छन् । यस्ता अन्य १० ओटा शब्द खोजी तिनको लेख्य स्वरूप लेख्नुहोस्।
• साथीसाथी मिली 'घरको माया' एकाङ्कीका पात्रको हाउभाउसहित भूमिका प्रदर्शन गर्नुहोस्।
• 'घरको माया' एकाङ्कीको सुरु र अन्त्य कुन कुन घटनाबाट भएको छ?
• एकाङ्कीका मुख्य र सहायक पात्र को को हुन्?
• एकाङ्कीमा सबैभन्दा बढी पटक संवाद गर्ने पात्र को हो?
• जमानसिंहमा आन्तरिक द्वन्द्व बढ्नाको कारण के थियो?
• (मौन पठन पछि) माथिको भनाइ एकाङ्कीमा कुन पात्रले भनेको हो?
• वक्ताले व्यक्त गरेका देशभक्तिको भावना झल्काउने दुई भनाइ लेख्नुहोस्।
• 'आफ्ना पुर्खाको धर्म थामौं' भन्नुको आशय के हो?
• एकाङ्कीको अंशको मुख्य भावसँग तपाईं सहमत हुनुका कारण उल्लेख गर्नुहोस्।
• 'घरको माया' एकाङ्कीमा नेपाली समाजको कस्ता विषयवस्तु देखाइएको छ, वर्णन गर्नुहोस्।
• जमान र लालमा पाइने चारित्रिक विशेषताको तुलना गर्नुहोस्।
• एकाङ्कीमा कुन कुन ठाउँको परिवेश देखाइएको छ, लेख्नुहोस्।
• 'घरको माया' एकाङ्कीबाट के सन्देश पाइन्छ?
• वक्ता पहिचान गर्नुहोस् : 'म त सम्झन्नँ गाउँघर पनि, के सम्झनु छ र?'
• वक्ता पहिचान गर्नुहोस् : 'पँधेरामा जाँदा दुवै कर्के आँखाले हेराहेर गर्थ्यौं।'
• वक्ता पहिचान गर्नुहोस् : 'म त भोकले भुतुक्क भा'को छु। दुई दिन भो क्यै खान नपाएको।'
• वक्ता पहिचान गर्नुहोस् : 'यहाँ आइपुगेर त हामी दुवैलाई यसै छाडेर कहाँ भाग्यो कहाँ।'
• वक्ता पहिचान गर्नुहोस् : 'रोपाईंको रमाइलाले मलाई बिर्सिहाल्लान्।'
• वक्ता पहिचान गर्नुहोस् : 'जाऊँ है त मितज्यू, फेरि आइयो भने भेटौंला नि!'
• वक्ता पहिचान गर्नुहोस् : 'आफ्नो गाउँमा त भकारोकै छेउमा गुन्द्री हालेर सुत्ता पनि गनाउँदैनथ्यो।'
• वक्ता पहिचान गर्नुहोस् : 'उहाँ आमा कति रुँदी हुन् बालक छोरो, कहाँ गयो, के भयो भनेर!'
• व्याख्या गर्नुहोस् : 'चुम्बकले फलामलाई तान्छ तर सुनलाई खिच्न सक्तैन।'
• व्याख्या गर्नुहोस् : 'जति पसिना बहाउनुपरे पनि आफ्नै घरबारीमा बहाऔंला। एक गेडा मकै भए पनि आफ्नै माटामा उब्जाउँला।'
• 'घरको माया' एकाङ्कीका पात्रमा देखिएका सुख र दुःख सन्दर्भ बोध गरी त्यस्तै संवेग झल्कने छोटो संवाद तयार गर्नुहोस्।
• 'घरको माया' एकाङ्कीमा कसरी देशप्रेमको भावना प्रकट भएको छ, समीक्षा गर्नुहोस्।
• दिइएको चित्र वर्णन गर्नुहोस् (रुखमुनि गोलो घेरामा बसेर कुराकानी गरिरहेका गाउँलेहरूको चित्र)।
• युवालाई विदेशिनबाट रोक्न के गर्नुपर्ला, 'घरको माया' एकाङ्कीका आधारमा प्रतिक्रिया दिनुहोस्।
• गुर्जोलाई लहरेदार पतझर बिरुवा मान्नुको कारण के हो?
• गुर्जो कस्तो भूभागमा पाइन्छ?
• गुर्जोको उपयोगिता लेख्नुहोस्।
• गुर्जोका बिरुवा तयार पार्ने तरिका के के हुन्?
• अनुच्छेदमा प्रयोग भएको एउटा करण वाक्य टिपी अकरणमा वाक्यान्तरण गर्नुहोस्।
• 'डाँठको कलमीबाट नै यसका बिरुवा तयार गरिन्छन्।' वाक्यलाई भूत र भविष्यत् कालमा वाक्यान्तरण गर्नुहोस्।
• अनुच्छेदबाट चन्द्रबिन्दु प्रयोग भएका दुईओटा शब्द टिप्नुहोस्।
उत्तरहरू
• यी शब्दहरू उच्चारण गर्दा हलन्त, चन्द्रबिन्दु र संयुक्ताक्षरलाई स्पष्ट पार्नुपर्छ; जस्तै 'रोपाईं', 'घाँटी', 'भुइँ' मा चन्द्रबिन्दुको हल्का अनुनासिक ध्वनि र 'छट्टु', 'भलक्क', 'काँगियो' जस्ता शब्दमा दोहोरिने व्यञ्जनलाई छुट्याई स्पष्ट उच्चारण गर्नुपर्छ। कक्षामा शिक्षकको उच्चारण सुनेर अभ्यास गर्नु उपयुक्त हुन्छ।
• भ'को → भएको; बसिराख्या → बसिराखेको; गछ्र्यौ → गर्छौ; बस्नोस् → बस्नुहोस्; जानोस् → जानुहोस्; भन्नोस् → भन्नुहोस्; भो → भयो; पाथ्र्यो → पाउनुहुन्थ्यो/पाउँथ्यो; आइस् → आयौ; गरिस् → गर्यौ।
• यो समूहगत कक्षाकार्य हो। साथीहरूसँग समूह बनाई जमानसिंह, लालबहादुर, कान्छो र बतासेको भूमिका बाँडी पाठमा भएका हाउभाउ (आश्चर्य, उत्सुकता, भावुकता आदि) सहित संवाद अभिनय गरी कक्षामा प्रस्तुत गर्नुहोस्।
• एकाङ्कीको सुरुवात जमानसिंह र लालबहादुर दरभङ्गाको प्लेटफर्ममा हिँड्दै घरगाउँको कुरा गर्ने दृश्यबाट हुन्छ भने अन्त्य बतासे, कान्छो, जमानसिंह र लालबहादुर सबै मिलेर हाँस्दै-गाउँदै आफ्नो देश नेपाल फर्कने निर्णय गर्ने दृश्य र बतासेको गीतबाट हुन्छ।
• मुख्य पात्र जमानसिंह र लालबहादुर हुन् भने सहायक पात्र कान्छो र बतासे हुन्।
• एकाङ्कीमा सबैभन्दा बढी पटक संवाद गर्ने पात्रहरू जमानसिंह र लालबहादुर हुन्; सुरुदेखि अन्त्यसम्म दुवैको संवाद सबैभन्दा बढी छ।
• जमानसिंहमा आन्तरिक द्वन्द्व घर, गाउँ र बतासेप्रतिको गहिरो मायाका बीच परदेशमा नै बसेर कमाउनुपर्ने बाध्यताका कारण बढेको थियो; बाहिरबाट सामान्य देखिए पनि उनी भित्रभित्रै घरको सम्झनाले पिरोलिइरहेका थिए।
• माथिको भनाइ बतासेले भनेकी हुन्।
• देशभक्तिको भावना झल्काउने दुई भनाइ : "मर्नुपरे पनि बरु आफ्नै देशमा मरौंला" र "आफ्ना पुर्खाको धर्म थामौं।"
• 'आफ्ना पुर्खाको धर्म थामौं' भन्नुको आशय आफ्ना पुर्खाले जस्तै आफ्नै देश, माटो र परम्पराको सम्मान गर्दै त्यहीं बसेर आफ्नो कर्तव्य र परम्परा धान्नुपर्छ भन्ने हो।
• (नमुना उत्तर — व्यक्तिगत विचारमा आधारित) यस अंशको मुख्य भावसँग सहमत हुनुपर्छ, किनभने जतिसुकै आर्थिक अभाव भए तापनि आफ्नै देशमा बसेर गरिने सामान्य जीवन परदेशको अपमानजनक जीवनभन्दा बढी सम्मानजनक र सुखद हुन्छ।
• यस एकाङ्कीमा नेपाली समाजको गरिबी, रोजगारीका लागि परदेश पलायन हुनुपर्ने बाध्यता, परदेशमा भोग्नुपर्ने अपमान र कष्ट, तथा यी सबैका बाबजुद पनि आफ्नो घर-परिवार र देशप्रतिको गहिरो मायाजस्ता विषयवस्तु देखाइएको छ।
• जमानसिंह भावुक, भित्री मन नखुलाई राख्ने तर गहिरो घरमाया बोक्ने स्वभावका छन् भने लालबहादुर सुरुमा जमानलाई जिस्क्याउने, चलाख देखिने भए तापनि अन्त्यमा उनी पनि उत्तिकै भावुक भई घरतिरै तानिन्छन्। दुवैमा घरको माया समान रूपमा भए पनि यसलाई व्यक्त गर्ने शैली फरक छ।
• एकाङ्कीमा दरभङ्गा (बिहार, भारत) को रेल्वे प्लेटफर्म र पात्रहरूले सम्झेको आफ्नो पहाडी गाउँको परिवेश गरी दुई फरक स्थानको परिवेश देखाइएको छ।
• यस एकाङ्कीबाट जतिसुकै कठिनाइ भए पनि आफ्नो देश, माटो र आफन्तको माया कहिल्यै बिर्सनु हुँदैन, र सकेसम्म आफ्नै देशमा बसेर मेहनत गर्नुपर्छ भन्ने सन्देश पाइन्छ।
• यो भनाइ जमानसिंहले भनेका हुन् — लालले घरको सम्झना गरेको भन्दा जमानले सुरुमा यसो भनी नकारेका थिए।
• यो भनाइ जमानसिंहले भनेका हुन् — उनले आफू र बतासेले पँधेरोमा भेट हुँदा गरेको हेराहेरको सम्झना गर्दै यसो भनेका हुन्।
• यो भनाइ कान्छोले भनेको हो।
• यो भनाइ बतासेले भनेकी हुन् — उनी र कान्छो भीडमा छुट्टिएको कुरा गर्दै।
• यो भनाइ लालबहादुरले भनेका हुन् — घर पुगेपछि रोपाईंको रमाइलोमा साथीको सम्झना हराउने कुरा गर्दै।
• यो भनाइ जमानसिंहले भनेका हुन् — लालसँग बिदा हुँदा।
• यो भनाइ बतासेले भनेकी हुन् — आफ्नो गाउँको सादा तर सम्मानजनक जीवनको वर्णन गर्दै।
• यो भनाइ कान्छोले भनेको हो — आमाको चिन्ता र माया सम्झँदै।
• यो भनाइ प्रतीकात्मक हो — चुम्बकले जस्तै मिल्दो/समान प्रकृतिको वस्तुलाई मात्र तान्न सक्छ, फरक प्रकृतिको वस्तुलाई तान्न सक्दैन। यसै गरी समान परिस्थिति र भावना बोकेका मानिसहरूबीच मात्र गहिरो सम्बन्ध र आकर्षण बन्न सक्छ भन्ने आशय यसबाट बुझिन्छ; सन्दर्भमा यसले जमानसिंहको बतासेप्रतिको विशेष लगावलाई पनि जनाउँछ।
• यो भनाइ बतासेको हो, जसमा परदेशमा गरी खानुभन्दा आफ्नै देशमा जति नै मेहनत गर्नुपरे पनि त्यो आफ्नै माटोमा गर्दा बढी सार्थक हुन्छ भन्ने भाव व्यक्त गरिएको छ। थोरै उत्पादन भए पनि आफ्नै भूमिमा गरिने मेहनतले आत्मसम्मान र सन्तुष्टि दिन्छ भन्ने सन्देश यसबाट पाइन्छ।
• (नमुना संवाद) कान्छो : दिदी, भोक लागेर जिउ नै गल्यो। बतासे : धैर्य गर, भाइ। यहाँ हामी दुःखमा परे पनि आफन्त भेट्टियौं भने सबै दुःख बिर्सिन्छ। जमानसिंह : यता आऊ कान्छा, म बदाम ल्याइदिन्छु; अब हामी सबै सँगै छौं, डराउनु पर्दैन।
• एकाङ्कीमा देशप्रेमको भावना बतासेको भावुक भनाइ, 'मर्नुपरे पनि बरु आफ्नै देशमा मरौंला' र 'आफ्ना पुर्खाको धर्म थामौं' जस्ता अभिव्यक्ति, र अन्त्यमा सबै पात्रले परदेश छाडेर घर फर्कने निर्णयबाट प्रस्ट झल्किन्छ। पात्रहरूले परदेशको सुविधाभन्दा आफ्नै देशको माटो, परम्परा र इज्जतलाई बढी महत्त्व दिएका छन्, जसले गहिरो देशप्रेम देखाउँछ।
• (नमुना वर्णन) दिइएको चित्रमा ठूलो रुखमुनि केही गाउँले महिला-पुरुष गोलो घेरा बनाई बसेर आपसमा कुराकानी गरिरहेका देखिन्छन्। पछाडि गाउँका घरहरू र पहाडी परिवेश देखिन्छ। यो दृश्यले गाउँको सद्भाव, सामाजिक मेलमिलाप र फुर्सदको समय एकसाथ बिताउने ग्रामीण जीवनशैलीलाई झल्काउँछ।
• (नमुना प्रतिक्रिया) युवालाई विदेशिनबाट रोक्न स्वदेशमै रोजगारीका अवसर सिर्जना गर्नुपर्छ, सीपमूलक तालिम दिनुपर्छ, कृषि र साना उद्योगलाई प्रोत्साहन गर्नुपर्छ, र परदेशको वास्तविक कठिनाइबारे सचेतना फैलाउनुपर्छ। साथै 'घरको माया' एकाङ्कीले देखाएझैं आफ्नै देशको इज्जत र मायालाई महत्त्व दिने शिक्षा पनि दिनुपर्छ।
• गुर्जोलाई लहरेदार पतझर बिरुवा मान्नुको कारण यसको लहरा मोटो र गुदीदार हुनु, आँखाबाट जरा निस्केर हावामा लहरिनु, र यो झर्ने (पतझर) प्रकृतिको बिरुवा हुनु हो।
• गुर्जो नेपालको पूर्वदेखि पश्चिमसम्मको भूभागमा तथा भारत, श्रीलङ्का, म्यानमार, थाइल्यान्ड, भियतनाम, दक्षिणी चीन र मलेसियामा पाइन्छ।
• गुर्जोको डाँठ कमलपित्त, दम, खोकी, मधुमेह र पुरानो ज्वरो आदि रोगमा उपयोगी हुन्छ।
• गुर्जोका बिरुवा हाँगा काटेर माटो र बालुवा मिसाएको ड्याडमा रोपेर नर्सरीमा तयार गरिन्छ; साथै कलमी वा बिउबाट पनि यसका बिरुवा तयार गर्न सकिन्छ।
• (प्रतिनिधि उदाहरण) करण वाक्य : 'मालीले बिरुवा नर्सरीमा तयार गर्यो।' यसलाई अकरणमा रूपान्तरण गर्दा : 'माली बिरुवा नर्सरीमा तयार गर्छ।' (नोट : दिइएको अनुच्छेदमा 'ले' चिन्ह भएको स्पष्ट करण वाक्य सीमित भएकाले उही विषयवस्तुमा आधारित प्रतिनिधि उदाहरण प्रस्तुत गरिएको छ।)
• भूतकाल : 'डाँठको कलमीबाट नै यसका बिरुवा तयार गरिएका थिए।' भविष्यत् काल : 'डाँठको कलमीबाट नै यसका बिरुवा तयार गरिनेछन्।'
• अनुच्छेदमा चन्द्रबिन्दु प्रयोग भएका शब्द : 'आँखा' (यसका आँखाबाट जरा निस्केर) र 'हाँगा' (यसका हाँगा काटी)।