1SEE Boardqb-q0
भ्रष्टाचारको परिभाषा दिनुहोस् ।
शक्ति र पदका आडमा अधिकारको दुरुपयोग गरी अनुचित कार्यबाट आर्थिक तथा अन्य लाभ प्राप्त गर्नुलाई भ्रष्टाचार भनिन्छ। यसबाट सार्वजनिक सम्पत्तिको दुरुपयोग हुन गई राष्ट्र वा समाजलाई हानि नोक्सानी पुग्छ।
Every question in this chapter, answered and explained — step-by-step solutions drawn live from the chapter library across 3 question sections.
भ्रष्टाचारको परिभाषा दिनुहोस् ।
शक्ति र पदका आडमा अधिकारको दुरुपयोग गरी अनुचित कार्यबाट आर्थिक तथा अन्य लाभ प्राप्त गर्नुलाई भ्रष्टाचार भनिन्छ। यसबाट सार्वजनिक सम्पत्तिको दुरुपयोग हुन गई राष्ट्र वा समाजलाई हानि नोक्सानी पुग्छ।
"भ्रष्टाचार एक प्रकारको सामाजिक अपराध हो ।" यस भनाइलाई उपयुक्त तथ्यसहित प्रस्ट पार्नुहोस् ।
यो भनाइ सत्य हो, किनभने भ्रष्टाचारले सार्वजनिक सम्पत्तिको दुरुपयोग गराई राष्ट्र र समाजलाई प्रत्यक्ष हानि पुऱ्याउँछ। ट्रान्सपरेन्सी इन्टरनेसनलले सन् २०२३ मा प्रकाशन गरेको भ्रष्टाचार सूचकाङ्कअनुसार नेपाल १८० राष्ट्रमध्ये ११० औं स्थानमा पर्दछ, जसले नेपालमा भ्रष्टाचारको समस्या गम्भीर रहेको देखाउँछ। भ्रष्टाचारका कारण विकासशील र अल्पविकसित देशहरूको विकासमा गतिरोध सिर्जना भएको तथ्यले पनि यसले समग्र समाजलाई नै असर पार्ने सामाजिक समस्या हो भन्ने पुष्टि गर्दछ। त्यसैले भ्रष्टाचारलाई एक प्रकारको सामाजिक अपराध मान्नुपर्छ।
भ्रष्टाचारबाट समाजमा देखापर्ने समस्याहरू बुँदागत रूपमा टिपोट गरी समाधानका लागि उपयुक्त सुभाव दिनुहोस् ।
भ्रष्टाचारबाट समाजमा देखापर्ने समस्याहरू: १. सार्वजनिक सम्पत्तिको दुरुपयोग हुन्छ। २. देशको आर्थिक, सामाजिक र सांस्कृतिक विकासमा गतिरोध आउँछ। ३. सुशासन र पारदर्शिता कमजोर हुन्छ। ४. समाजमा असमानता र अन्याय बढ्छ। ५. देशको अन्तर्राष्ट्रिय छवि धूमिल हुन्छ। समाधानका लागि सुझाव: १. घुस लिने र दिने दुवैलाई कडा दण्ड सजायको व्यवस्था गर्नुपर्छ। २. प्रशासनिक संयन्त्रलाई पारदर्शी, उत्तरदायी र जवाफदेही बनाउनुपर्छ। ३. अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगजस्ता निकायलाई स्वतन्त्रपूर्वक कार्य गर्ने वातावरण दिनुपर्छ। ४. भ्रष्टाचारीलाई राजनीतिक संरक्षण गर्नु हुँदैन। ५. भ्रष्टाचार विरुद्ध जनचेतना अभिवृद्धि गर्ने अभियान सञ्चालन गर्नुपर्छ।
सार्क राष्ट्रहरूमा भ्रष्टाचारको अवस्था कस्तो छ, तुलनात्मक रूपमा विश्लेषण गर्नुहोस् ।
ट्रान्सपरेन्सी इन्टरनेसनलको भ्रष्टाचार सूचकाङ्कअनुसार सार्क राष्ट्रहरूमा भुटानको अवस्था सबैभन्दा राम्रो छ, जुन विश्वमा २५ औं स्थानमा (अङ्क ६८) पर्दछ। त्यसपछि भारत र मालदिभ्स दुवै ८५ औं स्थानमा (अङ्क ४०) छन् भने श्रीलङ्का १०१ औं स्थानमा (अङ्क ३६) पर्दछ। नेपाल ११० औं स्थानमा (अङ्क ३४) रहेको छ, जुन भारत, मालदिभ्स र श्रीलङ्काभन्दा कमजोर तर पाकिस्तान (१४० औं, अङ्क २७), बङ्गलादेश (१४७ औं, अङ्क २५) र अफगानिस्तान (१५० औं, अङ्क २४) भन्दा राम्रो हो। यसरी हेर्दा सार्क राष्ट्रहरूमध्ये भुटान सबैभन्दा कम भ्रष्ट र अफगानिस्तान सबैभन्दा बढी भ्रष्ट देखिन्छ, जबकि नेपाल मध्यम स्तरमा रहेर पनि विश्वको तुलनामा भ्रष्टाचार व्याप्त देशहरूको सूचीमै पर्दछ।
भ्रष्टाचार सूचकाङ्क (CPI) प्रकाशन कुन संस्थाले गर्दछ र कहिलेदेखि गर्दै आएको छ ?
भ्रष्टाचार सूचकाङ्क (Corruption Perception Index) ट्रान्सपरेन्सी इन्टरनेसनलले सन् १९९५ देखि प्रत्येक वर्ष प्रकाशन गर्दै आएको छ।
पृथ्वीनारायण शाहले आफ्नो दिव्योपदेशमा भ्रष्टाचारका बारेमा के भनेका थिए ?
पृथ्वीनारायण शाहले आफ्नो दिव्योउपदेशमा घुस लिने र घुस दिने दुवैलाई देशका महासतुर (ठुला शत्रु) भनी उल्लेख गरेका थिए, जसको आशय भ्रष्टाचारले देशको विकासमा अवरोध ल्याउँछ र यसलाई वेलैमा नियन्त्रण गर्नुपर्छ भन्ने रहेको छ।
नेपालमा भ्रष्टाचार नियन्त्रणका लागि कार्यरत प्रमुख संयन्त्रहरू के के हुन् ?
नेपालमा भ्रष्टाचार नियन्त्रणका लागि राष्ट्रिय सतर्कता केन्द्र, राष्ट्रिय सूचना आयोग र अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगलगायत विभिन्न सङ्घसंस्थाहरू कार्यरत छन्। साथै भ्रष्टाचार निवारण ऐन र सुशासन ऐन कार्यान्वयनमा छन्।
SEE का लागि अति महत्वपूर्ण क्षेत्र
• भ्रष्टाचारको अर्थ • ट्रान्सपरेन्सी इन्टरनेसनल र भ्रष्टाचार सूचकाङ्क (CPI) • नेपाल र सार्क राष्ट्रहरूको CPI तुलना • नेपालमा भ्रष्टाचार नियन्त्रणको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि र वर्तमान संयन्त्र • भ्रष्टाचार नियन्त्रणका उपायहरू