अन्धविश्वास हटाऔं

कुनै व्यक्तिले गहिरो अध्ययन वा जानकारी नलिई समाजमा प्रचलित प्रथा, प्रचलनमा विश्वास गर्नुलाई अन्धविश्वास भनिन्छ। यसले सामाजिक विकृति निम्त्याउँछ र हाम्रो धर्म, संस्कृति र समाजमा नकारात्मक असर पार्दछ। उदाहरणका लागि, बोक्सीको आरोपमा महिलामाथि हुने कुटपिट, धामीभाँक्रीप्रतिको आँखा चिम्लेर गरिने विश्वास, घुम्टो प्रथा, दाइजो प्रथा र छाउपडी प्रथा अन्धविश्वासकै उदाहरण हुन्।

अन्धविश्वासले मानिसलाई आधुनिक विज्ञान र प्रविधिभन्दा अलौकिक शक्तिमा बढी विश्वास गराउँछ। जब समाजका मानिसहरू तथ्य र प्रमाणभन्दा अन्धविश्वासलाई नै साँचो मानेर व्यवहार गर्छन्, तब नयाँ प्रविधि, वैज्ञानिक सोच र आधुनिक अभ्यास अपनाउन हिचकिचाउँछन्। उदाहरणका लागि, छाउपडी प्रथाले महिलालाई स्वास्थ्य सेवाबाट टाढा राख्छ भने घुम्टो प्रथाले महिलालाई शिक्षा र रोजगारीको अवसरबाट वञ्चित गराउँछ। यसरी अन्धविश्वासले व्यक्ति, विशेषतः महिलाको सशक्तीकरण र समग्र समाजको आर्थिक-सामाजिक प्रगतिमा प्रत्यक्ष बाधा पुऱ्याउने भएकाले यसले समाजको आधुनिकीकरण, विकास, परिवर्तन र समृद्धिको यात्रामा बाधा पुऱ्याउँछ भनिएको हो।

घुम्टो प्रथाले विवाहित महिलालाई मान्यजन र पुरुषका अगाडि अनुहार छोप्न बाध्य पार्ने भएकाले यसले महिलाको व्यक्तित्व विकासमा बाधा पुऱ्याउँछ। यो एउटा लैङ्गिक विभेदको अवस्था हो र मानव अधिकारको दृष्टिकोणबाट महिलाको हक, अधिकार र स्वतन्त्रताको हनन हो। विवाहपश्चात् महिलाहरू घुम्टोमा बसिरहनु पर्दा उनीहरू शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी आदिको अवसरबाट वञ्चित हुन्छन्, जसले उनीहरूलाई आर्थिक, सामाजिक र राजनीतिक क्षेत्रमा पछाडि पार्छ। यसैले घुम्टो प्रथालाई एक गम्भीर सामाजिक समस्या भनिएको हो।

दाइजो प्रथाले समाजमा पुऱ्याएको असर: १. सामाजिक सद्भाव र सन्तुलन कायम गर्न बाधा पुऱ्याएको छ। २. महिला हिंसा र घरेलु हिंसा बढाएको छ। ३. पारिवारिक विखण्डन ल्याएको छ। ४. हत्या र आत्महत्याजस्ता गम्भीर घटना घटाएको छ। ५. छोरी चेलीको विवाह हुन नसक्ने चिन्ता र त्रास बढाएको छ। समाधानका उपायहरू: १. दाइजो प्रथा नियन्त्रणका लागि बनेको कानुन प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्नुपर्छ। २. व्यक्ति, परिवार र समाजको सोचमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउनुपर्छ। ३. जनचेतनामूलक कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्नुपर्छ। ४. महिलालाई आत्मनिर्भरताका लागि शिक्षा, सिप र रोजगारीका अवसर प्रदान गर्नुपर्छ। ५. दाइजो लिनेदिने दुवैलाई सामाजिक बहिष्कार गर्नुपर्छ।

छाउपडी प्रथा महिलाको नियमित रूपमा हुने प्राकृतिक शारीरिक प्रक्रिया (रजस्वला) लाई गलत ढङ्गबाट व्याख्या गरेर बनाइएको अन्धविश्वासी मान्यतामा आधारित छ। रजस्वला वा सुत्केरी भएको बेला महिलालाई देख्दा वा छोएमा अशुभ हुन्छ, यात्रा वा शुभ कार्यमा बाधा पर्छ भन्ने कुनै वैज्ञानिक आधार नभएको विश्वासका कारण महिलालाई घरबाहिर छाउगोठमा राखिन्छ, जहाँ उनीहरूलाई सर्पदंश, अपराधीको आक्रमण र जङ्गली जनावरको आक्रमणजस्ता वास्तविक जोखिम हुन्छ। यसरी कुनै वैज्ञानिक प्रमाणविना मात्र परम्परागत विश्वासका भरमा महिलालाई जोखिमपूर्ण अवस्थामा राख्ने भएकाले छाउपडी अन्धविश्वासकै परिणाम हो भन्न सकिन्छ।

छाउपडी प्रथाका क्रममा रजस्वला वा सुत्केरी भएका महिलालाई घरको आँगन टेक्न, दुध दही खान, घरभित्र बस्न, लेखपढ गर्न र अरूलाई छुन वर्जित गरिन्छ र उनीहरूलाई घरबाहिरको छाउगोठमा राखिन्छ।

दाइजो र तिलक एउटै प्रथाका फरक फरक नाम हुन्। विवाहमा दुलही पक्षले दुलाहा पक्षलाई प्रदान गर्ने नगद, जिन्सी, धन सम्पत्ति वा उपहारलाई सामान्यतया दाइजो भनिन्छ भने कतिपय क्षेत्र, विशेषतः तराईमा यसैलाई दहेज वा तिलक पनि भनिन्छ।

घुम्टो प्रथाको समाधानका लागि शिक्षा, सचेतना र सामाजिक जागरणका कार्यहरू सञ्चालन गर्नुपर्छ, जसले महिलालाई आफ्ना हक अधिकार बुझ्न र समाजमा समान अवसर पाउन सघाउँछ।

• अन्धविश्वासको अर्थ र यसका उदाहरण • अन्धविश्वासले समाजमा पार्ने असर • घुम्टो प्रथा, छाउपडी प्रथा र दाइजो/तिलक प्रथाको अर्थ र असर • यी प्रथाहरूको समाधानका उपाय