SEESathi
HomeSubjectsPast PapersMock TestSavedSearch
SEESathi

Empowering every Class 10 student across Nepal with world-class, beautifully structured study notes and solved questions.

Study

  • Master Notes
  • Question Bank
  • Past Papers

Subjects

  • Science & Technology
  • English
  • नेपाली
  • Social Studies
  • Computer Science
  • Mathematics

Resources

  • SEE Grading Guide
  • Syllabus Breakdown
  • Topper Answer Sets
  • Mock Test Simulator

Legal

  • About Mission
  • Editorial Board
  • Privacy Policy
  • Terms of Use

© 2026 SEE Sathi Technologies Pvt. Ltd. Kathmandu, Nepal.

Built for every Class 10 student across Nepal

उष्ण मण्डलSolved Questions· Unit 3
Social Studies · Chapter 06c
9 solved questions

उष्ण मण्डल

Every question in this chapter, answered and explained — step-by-step solutions drawn live from the chapter library across 3 question sections.

अभ्यास — प्रश्नहरू5थप SEE अभ्यास — प्रश्नहरू3SEE का लागि अति महत्वपूर्ण क्षेत्र1
01

अभ्यास — प्रश्नहरू

5
1SEE Boardqb-q0

भूमध्यरेखीय र उष्ण मरुस्थलीय हावापानीबिच फरक छुट्याउनुहोस्।

भूमध्यरेखीय र उष्ण मरुस्थलीय हावापानीबिचको फरक निम्नानुसार छ। भूमध्यरेखीय हावापानी भूमध्यरेखाबाट ५° उत्तर र ५° दक्षिण अक्षांशसम्म पाइन्छ भने उष्ण मरुस्थलीय हावापानी दुवै गोलार्धमा २०° देखि ३०° अक्षांशको महाद्वीपको पश्चिमी भागमा पाइन्छ। भूमध्यरेखीय क्षेत्रमा वर्षभरि औसत तापक्रम २७°C रहन्छ र तापान्तर जम्मा २°C मात्र हुन्छ भने मरुस्थलीय क्षेत्रमा दिउँसो ४०°C भन्दा बढी र रातमा १०°C भन्दा कम हुन्छ, अर्थात् दिन-रातको तापान्तर धेरै हुन्छ। भूमध्यरेखीय क्षेत्रमा वार्षिक २०० से.मि.सम्म प्रशस्त वर्षा हुन्छ भने मरुस्थलीय क्षेत्रमा वार्षिक जम्मा १२ से.मि. जति मात्र वर्षा हुन्छ। यसैले भूमध्यरेखीय क्षेत्रमा घना जङ्गल र प्रशस्त वन्यजन्तु पाइन्छन् भने मरुस्थलीय क्षेत्रमा सिउँडी (Cactus) जस्ता काँडेदार वनस्पति मात्र पाइन्छन्।

2SEE Boardqb-q1

नेपाल मौसमी हावापानीका क्षेत्रमा पर्ने भए तापनि हिमाली, पहाडी र तराई क्षेत्रका वनस्पतिबिचमा समानता छैन। कारण उल्लेख गर्नुहोस्।

नेपाल मौसमी हावापानीको क्षेत्रमा पर्ने भए तापनि हिमाली, पहाडी र तराई क्षेत्रका वनस्पतिबिच समानता नहुनुको मुख्य कारण उचाइको भिन्नता हो। उचाइले हावापानी र तापक्रमलाई प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने भएकाले (समुद्र सतहबाट हरेक १६०–१६५ मिटर उचाइमा १० डिग्री सेल्सियस तापक्रम घट्दै जाने भएकाले) तराई क्षेत्रमा तातो हावापानीअनुरूप सदाबहार तथा पातलो वन पाइन्छ भने पहाडी क्षेत्रमा समशीतोष्ण प्रकृतिका पातलो वन र हिमाली क्षेत्रमा अत्यधिक जाडोका कारण अल्पाइन तथा हिउँले ढाकिएको न्यून वनस्पति मात्र पाइन्छ। यसरी उचाइअनुसार तापक्रम र वर्षाको मात्रा फरक-फरक हुने भएकाले यी तीनओटै भौगोलिक क्षेत्रका वनस्पतिबिच समानता पाइँदैन।

3SEE Boardqb-q2

सभाना क्षेत्रमा बस्ने र अमेजन क्षेत्रमा बसोबास गर्ने मानिसको जीवनशैलीमा के के भिन्नता छ?

सभाना (उष्ण तृणभूमि) क्षेत्रमा बस्ने र अमेजन (भूमध्यरेखीय) क्षेत्रमा बसोबास गर्ने मानिसको जीवनशैलीमा निम्न भिन्नता पाइन्छ। सभाना क्षेत्रका कतिपय मानिस (जस्तै मसाई र हाउसा जाति) अझै पुरानै रीतिरिवाजमा रमाउने र फिरन्ते जीवन जीउने गर्दछन् र त्यहाँ जनघनत्व कम, गरिबी र पछौटेपन व्याप्त छ; गहुँ, कपास, मकैखेती, पशुपालन र पर्यटन यहाँका मुख्य आर्थिक क्रियाकलाप हुन्। यसको विपरीत अमेजन क्षेत्र (एसियाली पूर्वी द्विपसमूहसमेत) का मानिसको जीवनशैली विकसित र आधुनिक छ, जहाँ खेतीपाती, काठसम्बन्धी उद्योग, व्यापार र पर्यटन प्रमुख आर्थिक गतिविधि हुन्; तथापि अमेजन र कङ्गो उपत्यकामा फिरन्ते स्वभावका रेड इन्डियन पिग्मिजहरूको बसोबास पनि रहेको छ।

4SEE Boardqb-q3

उष्ण तृणभूमिका मानिसको कमजोर आर्थिक अवस्थालाई पर्यटन विकास गरी सुधार गर्न सकिन्छ। यस भनाइलाई उदाहरणसहित पुष्टि गर्नुहोस्।

उष्ण तृणभूमिका मानिसको कमजोर आर्थिक अवस्थालाई पर्यटन विकास गरी सुधार गर्न सकिने कुरा उदाहरणसहित पुष्टि गर्न सकिन्छ। उष्ण तृणभूमि (सभाना) क्षेत्रमा जिराफ, जेब्रा, हात्ती अर्ना, हायनालगायतका धेरै प्रकारका जीव जनावर पाइने हुनाले यसलाई संसारको चिडियाखाना पनि भनिन्छ, जुन प्राकृतिक रूपमै वन्यजन्तु पर्यटनका लागि उपयुक्त छ। पाठ्यपुस्तकमा उल्लेख भएझैँ राष्ट्रिय निकुञ्जको स्थापना र संरक्षण क्षेत्र बढ्दै गएकाले यो क्षेत्र पर्यटन उद्योग र फिल्म सुटिङको गन्तव्य बनेको छ, जसले स्थानीयको आयआर्जन र रोजगारीमा टेवा पुऱ्याउँछ। यसरी वन्यजन्तुमा आधारित पर्यटन र संरक्षित क्षेत्रको विस्तारले परम्परागत कृषि तथा पशुपालनमा मात्र निर्भर रहेको यस क्षेत्रको आर्थिक अवस्थालाई सुधार्न सक्ने देखिन्छ।

5SEE Boardqb-q4

मरुद्यान भनेको के हो? यसको महत्व सम्बन्धमा चर्चा गर्नुहोस्।

मरुभूमिभित्र पानी पाइने र वनस्पति उम्रने उर्वर ठाउँलाई मरुद्यान भनिन्छ। मरुस्थलको कतिपय ठाउँमा पानी पाइने भएकाले त्यहाँ खेतीपाती गरिन्छ र बस्ती पनि बाक्लो भेटिन्छ। मरुद्यानको महत्व यसमा छ कि यसले चारैतिर सुख्खा र वनस्पतिविहीन मरुभूमिको बीचमा पानी, खेतीयोग्य जमिन र बसोबासको सुविधा उपलब्ध गराउँछ। मरुद्यानको आसपासमा पाम जातका वनस्पति पाइने भएकाले यसले स्थानीय बासिन्दालाई खाद्यान्न र आर्थिक गतिविधिको आधार पनि प्रदान गर्छ। यसरी मरुद्यान मरुस्थलीय क्षेत्रमा जनजीवन धान्ने महत्वपूर्ण भूगोलीय आधार हो।

02

थप SEE अभ्यास — प्रश्नहरू

3
1SEE Boardqb-q5

अमेजन बेसीको सेल्भास जङ्गल किन जैविक विविधताका लागि प्रसिद्ध छ?

अमेजन बेसीको सेल्भास जङ्गल जैविक विविधताका लागि प्रसिद्ध हुनुको कारण त्यहाँको भूमध्यरेखीय हावापानी हो। प्रशस्त वर्षा (वार्षिक २०० से.मि.सम्म) र वर्षभरिको उच्च तापक्रम (औसत २७°C) ले वनस्पतिका लागि अत्यन्त अनुकूल वातावरण सिर्जना गर्छ, जसका कारण त्यहाँ ठुला, अग्ला र कडाजातका वनस्पति र लहरा प्रशस्त मात्रामा पाइन्छन् र वनक्षेत्र प्रशस्त रहेकाले विभिन्न प्रजातिका पशुपंक्षी पनि पाइन्छन्।

2SEE Boardqb-q6

उष्ण मौसमी हावापानी पाइने मुख्य क्षेत्र कुन हो? यहाँको मुख्य बाली के हो?

उष्ण मौसमी हावापानी पाइने मुख्य क्षेत्र दक्षिण एसिया हो। यहाँको मुख्य बाली धान हो। यसका साथै उखु, जुट, सुर्ती, चिया जस्ता नगदेवाली पनि यहाँ प्रशस्त मात्रामा उत्पादन हुन्छन्।

3SEE Boardqb-q7

मरुस्थलीय क्षेत्रमा उँटलाई किन प्रमुख यातायातको साधन मानिन्छ?

मरुस्थलीय क्षेत्रमा उँटलाई प्रमुख यातायातको साधनका रूपमा मानिनुको कारण उँट लामो समयसम्म पानी नखाई र गर्मी सहेर बालुवामय भूभागमा हिँड्न सक्ने क्षमता राख्छ। यसका साथै मरुस्थलीय क्षेत्रका मानिसले भारी बोकाउन, दुध र मासुका लागि पनि उँट पाल्ने गरेकाले उँट यस क्षेत्रको जनजीवनको अभिन्न अङ्ग बनेको छ।

03

SEE का लागि अति महत्वपूर्ण क्षेत्र

1
1SEE Boardqb-q8

SEE का लागि अति महत्वपूर्ण क्षेत्र

• चार उपप्रदेशको अक्षांशीय दायरा र अवस्थिति • प्रत्येक उपप्रदेशको तापक्रम र वर्षाको तथ्याङ्क • वनस्पति र वन्यजन्तुका विशेषता (सेल्भास जङ्गल, सभाना, सिउँडी) • जनजीवन र आर्थिक क्रियाकलाप (फिरन्ते जीवन, मरुद्यान, कृषिप्रधान समाज) • मरुद्यानको अवधारणा र महत्व • भूमध्यरेखीय र मरुस्थलीय हावापानीबिचको तुलना

Review the NotesBack to Chapter