अधिकार ठुलो कि कर्तव्य ठुलो?

यो पाठ एउटा वाद-विवाद (डिबेट) प्रतियोगिताको संवादमूलक प्रस्तुति हो। लुम्बिनी प्रदेशको कपिलवस्तु जिल्लास्थित श्री राष्ट्रिय मा.वि. बरकुलपुरमा आयोजित जिल्ला स्तरीय वादविवाद प्रतियोगितामा 'अधिकार ठुलो कि कर्तव्य ठुलो?' भन्ने विषयमा चार जना विद्यार्थी वक्ताले पक्ष र विपक्षमा आ-आफ्ना तर्क प्रस्तुत गर्छन्। उद्घोषकले कार्यक्रम सञ्चालन गर्छन् भने निर्णायक मण्डलले अन्त्यमा निर्णय दिन्छन्।

वादविवादको विषय हो: 'अधिकार ठुलो कि कर्तव्य ठुलो?' जहाँ 'कर्तव्य ठुलो' भन्ने पक्ष र 'अधिकार ठुलो' भन्ने विपक्ष गरी दुई समूहले आ-आफ्ना तर्क राख्छन्।

यस वादविवादको उद्देश्य विद्यार्थीहरूमा तार्किक सोच, प्रस्तुतीकरण सीप र आत्मविश्वास विकास गर्नु तथा अधिकार र कर्तव्यका अवधारणालाई विभिन्न दृष्टिकोणबाट विश्लेषण गरी सन्तुलित बुझाइ विकास गर्नु हो।

वादविवादमा चार वक्ताका फरक-फरक तर्क र दृष्टिकोण छलफलमा आउँछन्। जब कुनै भनाइ पक्ष वा विपक्ष कुनको हो भनी छुट्याउनुपर्छ, बोलिरहेको पात्र र प्रयोग भएका उद्धरण-दृष्टान्तलाई ध्यान दिनु आवश्यक हुन्छ, जस्तै चिदानन्द चौधरी र पदम गुप्ताले कर्तव्यको पक्षमा तथा भरत भण्डारी र श्रुति साहले अधिकारको पक्षमा तर्क राख्छन्।

अधिकार र कर्तव्य एकअर्कासँग अन्योन्याश्रित सम्बन्धमा रहेका अवधारणा हुन् भन्ने सन्देश यस वादविवादले दिन्छ। दुवै पक्षका तर्कले देखाउँछन् कि केवल अधिकार वा केवल कर्तव्यमा मात्र जोड दिँदा समाज असन्तुलित बन्छ; बरु अधिकार उपभोग गर्दा त्यससँगै जोडिएको कर्तव्य पनि इमानदारीपूर्वक निर्वाह गर्नु नै जिम्मेवार नागरिकको परिचय हो।