यस्तो कहिल्यै नहोस्

पाठ्यपुस्तकमा यस मनोवादको लेखकको नाम वा जीवनी-सम्बन्धी जानकारी दिइएको छैन। त्यसैले यहाँ पाठमा उपलब्ध जानकारीभन्दा बाहिरको लेखक-परिचय उल्लेख गरिएको छैन।

'यस्तो कहिल्यै नहोस्' एउटा मनोवाद (आत्मालाप/एकल पात्रीय मनोनाटक) हो। यसमा एक मात्र पात्र शुकमान छन्, जो साइबर ठगीको सिकार भएपछि राति निदाउन नसकी आफ्नो मनभित्र चलिरहेको विचार-प्रवाह पोख्छन्। यो रचना उत्तम पुरुष (प्रथम पुरुष, 'म') दृष्टिकोणबाट लेखिएको छ र यसमा पात्रको आन्तरिक मनोदशा, पछुतो, आत्मग्लानि र अन्ततः जागरूकतातर्फको यात्रा चित्रण गरिएको छ।

राति सुतेर पनि निदाउन नसकेका शुकमान साइबर अपराधका बारेमा सोचिरहेका छन्। उनलाई एक दिन नचिनेको नम्बरबाट '२५ लाख रुपियाँको पुरस्कार परेको' भन्ने नक्कली सन्देश आउँछ। खुसीले फुरुङ्ग परेका उनी सोचविचार नगरी आफ्नो नाम, विवरण र बैंक खाताको जानकारी उसैलाई पठाइदिन्छन्, र यसरी उनको बैंक खाताबाट पाँच लाख रुपियाँ गायब हुन्छ। यसै क्रममा उनी पोहोर साल आफ्नी काकाकी छोरी पानमतीको घटना पनि सम्झन्छन् — पानमती पनि फेक आइडीबाट प्रेमको जालमा फसेर मानव बेचबिखनमा पर्न लाग्दा एउटा सामाजिक संस्थाले समयमै बचाएकी थिइन्। रातभरि चिन्ता र आत्मग्लानिमा डुबेका शुकमान अन्ततः आफूले पढेका साइबर सुरक्षासम्बन्धी उपायहरू सम्झन्छन् र बिहानै साइबर अपराध शाखामा गई उजुरी दिने, आफूले भोगेको दुःख अरूलाई नहोस् भनी सचेतना फैलाउने दृढ निश्चय गर्दै अन्ततः निदाउँछन्।

सामाजिक सञ्जाल र साइबर संसारको प्रयोग गर्दा अपनाउनुपर्ने सतर्कता र सचेतनाको अभावले कसैलाई पनि ठगीको सिकार बनाउन सक्छ भन्ने र यस्तो दुर्घटनाबाट पाठ सिकेर आफू मात्र नभई समाजलाई पनि सचेत बनाउनु आवश्यक छ भन्ने यस मनोवादको मुख्य भाव हो।

अनजान व्यक्ति वा स्रोतबाट आउने आकर्षक प्रलोभनमा नपरी सधैं सतर्क रहनुपर्छ, व्यक्तिगत विवरण र बैंक खाताको जानकारी कसैलाई पनि नदिनुपर्छ, र साइबर अपराधमा परेमा तुरुन्तै सम्बन्धित निकायमा सम्पर्क गर्नुपर्छ भन्ने सन्देश यस मनोवादले दिन्छ। साथै पढेको ज्ञान केवल किताबी नरही व्यवहारमा लागू गर्नु पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ भन्ने सन्देश पनि यसले दिन्छ।

'यस्तो कहिल्यै नहोस्' शीर्षकले पात्र शुकमानको अन्तिम भावनालाई प्रतिबिम्बित गर्छ — आफूले भोगेको साइबर ठगी र मानसिक तनावजस्तो घटना अब कसैलाई पनि नहोस् भन्ने कामना नै मनोवादको सम्पूर्ण भावको निचोड हो। यसरी शीर्षकले रचनाको केन्द्रीय सन्देश (साइबर सतर्कता र सामूहिक जागरूकता) लाई पूर्णतः समेट्छ।