यस्तो कहिल्यै नहोस्

नोट: दिइएको अर्थ-सूचीमा 'बेपत्ता' र 'सावधानी' भन्ने थप दुई अर्थ पनि समावेश छन्, जुन माथिका छओटा शब्दसँग सीधा मेल खाँदैनन् — यी विकर्षक (distractor) विकल्पका रूपमा राखिएका हुन् सक्छन्।

अनुच्छेद: 'कमिलाको ताँती मौरीको घारमा पसेको देखेर कागको बथान कराउँदै आयो। काग कराउँदा कागका मुखमा रहेको भातको सिती खस्यो। बाँदर केराको कोसो मुखमा च्यापेर रुखमा चढ्यो। बाँदर चढेको देखेर कागको बथान उड्यो। बाँदर त्यहाँबाट कुदेर बाँसघारीतिर गयो। रुखबाट उडेको तिर्खाएको कागले पानीको थोपो पनि खान पाएन। कमिलाले भने चिनीका दानाभन्दा महका थोपा मिठो मानी खाए।' लघुतावाची शब्द (सानो मात्रा जनाउने): • सिती (भातको सिती — भातको सानो कण) • कोसो (केराको कोसो — केराको सानो टुक्रा) • थोपो/थोपा (पानीको थोपो, महको थोपा — पानी वा महको सानो थोपा) समूहवाची शब्द (समूह जनाउने): • ताँती (कमिलाको ताँती — कमिलाको लस्कर) • घार (मौरीको घार — मौरीको बासस्थान/समूह) • बथान (कागको बथान — कागको समूह)

नमुना अनुच्छेद: गाईको बथान गोठालाहरूले चराउँदै डाँडातिर लगे। बाटामा भेडाको बगाल र कुखुराको हुल पनि भेटिए। एक जना बालकले सानो झोलामा चामलको मुठी, नुनको चिमोटा र चिनीको चम्चा राखेर हिँडेको थियो। नजिकैको बगैंचामा फूलको गुच्छा र फलको झुप्पा रमाइलो देखिन्थ्यो। घरमा फर्किंदा उसले दूधको थोपासमेत खेर नफाली पिएको थियो। • समूहवाची शब्द (५): बथान, बगाल, हुल, गुच्छा, झुप्पा • लघुतावाची शब्द (५): मुठी, चिमोटा, चम्चा, थोपा, टुक्रा (उदाहरणका लागि थप गर्न सकिने)

यो मौखिक उच्चारण अभ्यास हो। तलका शब्दहरू उच्चारण गर्दा ध्यान दिनुपर्ने कुरा: • भल्यास्स — 'ल्यास्स' लाई संयुक्त रूपमा छिटो उच्चारण गर्ने • गज्जब — दुवै 'ज' लाई स्पष्ट पार्ने • शत्रु — 'त्रु' लाई संयुक्त रूपमा उच्चारण गर्ने • खुरुखुरु — दोहोरिएको ध्वनिलाई लयबद्ध रूपमा उच्चारण गर्ने • बुद्धि — 'द्धि' लाई स्पष्ट पार्ने • अत्तोपत्तो — दुवै 'त्तो' लाई स्पष्ट उच्चारण गर्ने • पन्जा — 'न्जा' लाई मिलाएर उच्चारण गर्ने • दूरसञ्चार — दीर्घ 'ऊ' लाई स्पष्ट पार्दै 'सञ्चार' उच्चारण गर्ने • आश्वस्त — 'श्व' लाई संयुक्त रूपमा उच्चारण गर्ने

यो मौखिक वाचन अभ्यास हो। विद्यार्थीले पात्र शुकमानको मनोदशा (चिन्ता, पछुतो, आत्मग्लानि, अन्त्यमा आश्वस्तता) अनुसार आवाजको उतार-चढाव र उपयुक्त हाउभाउसहित मनोवाद पढ्नुपर्छ।

प्रश्नहरू • 'यस्तो कहिल्यै नहोस्' मनोवाद कुन पात्रको घटनासँग सम्बन्धित छ? • मनोवादमा 'नगद पुरस्कारसहित बधाई दिएको सन्देश' भन्दा अगाडि र पछाडि कुन कुन प्रसङ्ग आएका छन्? • पात्रका मनमनै पढेको वर्णन मनोवादको कुन अनुच्छेदमा छ? • मनोवादमा कुन पुरुषीय कथनशैली उपयोग गरिएको छ? उत्तरहरू • 'यस्तो कहिल्यै नहोस्' मनोवाद मुख्यतः पात्र शुकमानको घटनासँग सम्बन्धित छ; साथै उनकी काकाकी छोरी पानमतीको घटना पनि प्रसङ्गवश उल्लेख भएको छ। • 'नगद पुरस्कारसहित बधाई दिएको सन्देश' भन्दा अगाडि शुकमानलाई निद्रा नलागेको, साइबर अपराधबारे सोचिरहेको र साइबर सचेतना कक्षामा सहभागी भएको कुरा सम्झेको प्रसङ्ग आएको छ; पछाडि सन्देश देखेर खुसी भई व्यक्तिगत विवरण दिएको, ठगिएको, पानमतीको घटना सम्झेको र अन्त्यमा साइबर अपराध शाखामा जाने निर्णय गरेको प्रसङ्ग आएको छ। • यो सम्पूर्ण मनोवाद नै पात्रको मनमनैको (आन्तरिक) विचार-प्रवाह भएकाले सुरुदेखि अन्त्यसम्मै यस्तो वर्णन पाइन्छ; कोष्ठकभित्रका कार्य-निर्देशनहरूले पनि यही आन्तरिक मनोदशालाई थप स्पष्ट पार्छन्। • मनोवादमा उत्तम पुरुष (प्रथम पुरुष, 'म') कथनशैली उपयोग गरिएको छ।

अंश: 'लौ हेर त, १२ पो बजिसकेछ!... अब साइबर अपराध शाखामा जान्छु।' प्रश्नहरू • मनोवादको अंशमा पात्र निदाउन नसक्नुको कारण के हो? • पात्रले कहाँ गएर धन कमाएको थियो? • पात्रले समाचारमा के कुरा पढेको थियो? • पात्रले समाचारमा पढेका कुरा व्यवहारमा उतार्न नसक्दा कस्ता समस्या भोगनुपऱ्यो, लेख्नुहोस्। उत्तरहरू • पाँच लाख रुपियाँ ठगिएकोमा चिन्तित भई त्यसैको बारेमा सोचिरहेकाले पात्रलाई निदाउन गाह्रो भएको हो। • पात्रले दुई वर्ष अरबको खाडी मुलुकमा बसेर पसिना बगाई धन कमाएको थियो। • पात्रले साइबर अपराधका बारेमा लेखिएको एउटा समाचार पढेको थियो, जसमा साइबर अपराधमा परेकाहरूले नेपाल प्रहरीको साइबर अपराध शाखामा तुरुन्त सम्पर्क गर्नुपर्ने कुरा उल्लेख थियो। • समाचारमा पढेका सावधानीका कुरा व्यवहारमा उतार्न नसक्दा पात्रले नचिनेको व्यक्तिबाट आएको सन्देशमा विश्वास गरी आफ्नो व्यक्तिगत विवरण र बैंक खाताको जानकारी दिनुपऱ्यो, फलस्वरूप पाँच लाख रुपियाँ गुमाउनुपऱ्यो र गहिरो मानसिक तनाव तथा पछुतो भोग्नुपऱ्यो।

• साइबर अपराधका कारण आफूलगायत धेरैले दुःख पाएको सम्झना। • साइबर सचेतना कक्षामा सहभागी भए पनि व्यवहारमा नउतारेकोमा पछुतो। • नक्कली पुरस्कार सन्देश देखेर खुसी भई व्यक्तिगत विवरण दिएको र पाँच लाख रुपियाँ गुमाएको घटना। • काकाकी छोरी पानमती फेक आइडीको प्रेम-जालमा फसी बेचिन लागेको तर सामाजिक संस्थाले बचाएको घटना। • रातभरि चिन्तामा डुबेर अन्ततः साइबर अपराध शाखामा गई उजुरी दिने र सचेतना फैलाउने निर्णय गरेको घटना।

साइबर अपराधबाट बच्न सधैं सचेत रहनुपर्छ, अनजान व्यक्ति वा नम्बरबाट आएका आकर्षक सन्देश वा पुरस्कारका प्रलोभनमा नपरी सावधानी अपनाउनुपर्छ, व्यक्तिगत विवरण र बैंक खाताको जानकारी कसैलाई पनि नदिनुपर्छ, र यस्तो अपराधमा परेमा तुरुन्तै साइबर अपराध शाखामा सम्पर्क गर्नुपर्छ भन्ने सन्देश यस मनोवादले दिन्छ। साथै पढेको ज्ञानलाई व्यवहारमा लागू गर्नु अत्यन्त आवश्यक छ भन्ने सन्देश पनि यसले दिन्छ।

यो मनोवाद पढेपछि साइबर संसार जति उपयोगी छ, त्यत्तिकै जोखिमपूर्ण पनि हुन सक्छ भन्ने कुरा गहिरोसँग महसुस भयो। एक सामान्य सन्देशमा पनि सजिलै विश्वास गरेर व्यक्तिगत जानकारी दिँदा कसैको वर्षौंको परिश्रम गुम्न सक्छ भन्ने कुराले सचेत हुनु कति जरुरी छ भन्ने महसुस भयो। साथै पानमतीको घटनाले साइबर ठगी केवल आर्थिक नोक्सानीमा मात्र सीमित नरही मानव बेचबिखनजस्तो गम्भीर खतरामा पनि लैजान सक्छ भन्ने कुराले चिन्ता र सतर्कता दुवै बढायो।

(क) नतिजा प्रकाशनको अगिल्लो दिन आज रातभरि निद्रा नै लागेन। भोलि नतिजा आउने दिन! के होला मेरो नतिजा? गणितमा त राम्रै गरेजस्तो लाग्छ तर विज्ञानको प्रयोगात्मक परीक्षामा अलि हतार भएको थियो कि क्या हो! आमाले त 'तिमीले राम्रै गर्छौ बाबु' भन्नुभएको छ, तर मेरो मनचाहिं ढुक्क छैन। बरु अहिले नै सुतिहालूं, बिहान सबेरै उठेर तयारी गरौंला। तर निद्रा नआए के गर्ने होला? हे भगवान्, जे भए पनि मेहनतले पाएको ठाउँ स्वीकार गर्न सक्ने हिम्मत मलाई देऊ। (ख) पुरस्कृत हुँदाको क्षण आफ्नो नाम मञ्चबाट पुकारिँदा त मुटु नै हल्लिएजस्तो भयो! यति धेरै साथीहरूको अगाडि प्रमाणपत्र लिन जाँदा खुट्टा नै काँपेको काँप्यो। महिनौंको मिहिनेत आज सार्थक भएजस्तो लाग्यो। सधैं 'तँ त केही गर्न सक्दैनस्' भन्नेहरूलाई आज मुखै नखोली जवाफ दिएजस्तो भयो। यो खुसी शब्दमा व्यक्त गर्नै सकिँदैन — बरु आँखाबाट आँसु नै बगेर आयो।

नमुना विज्ञापन: बालसाहित्य पत्रिका 'नवाङ्कुर' — रचना पठाउने सुनौलो अवसर हाम्रो विद्यालयबाट प्रकाशित हुने वार्षिक बालसाहित्य पत्रिका 'नवाङ्कुर' का लागि कक्षा ६ देखि १० सम्मका सबै विद्यार्थीबाट कविता, कथा, निबन्ध र चित्रकला सिर्जना आह्वान गरिन्छ। • विधा: कविता, कथा, निबन्ध, हास्यव्यङ्ग्य, चित्रकला • रचना पठाउने अन्तिम मिति: २०८२ भदौ १५ गते • सम्पर्क: विद्यालय पुस्तकालय कक्ष, नेपाली विषय शिक्षक समिति • उत्कृष्ट रचनाकारलाई प्रमाणपत्र र पुरस्कारसमेत प्रदान गरिनेछ।

यो व्यावहारिक (फारम भर्ने) अभ्यास हो। नगद जम्मा भौचर (Cash Deposit Slip) भर्दा तलका खण्ड ध्यानपूर्वक भर्नुपर्छ: • बैंकको नाम र शाखा — जुन बैंक/शाखामा रकम जम्मा गर्ने हो सोको नाम लेख्ने। • खाता नम्बर — रकम जम्मा हुने खाताको पूरा नम्बर सही-सही लेख्ने। • खाताधनीको नाम — खाता जसको नाममा दर्ता छ सोही नाम लेख्ने। • जम्मा गर्ने रकम (अङ्कमा र अक्षरमा) — जम्मा गर्ने रकम अङ्कमा र सोही रकम अक्षरमा पनि प्रस्ट लेख्ने, जसले गल्ती हुन नदिन्छ। • रकमको स्रोत — रकम कहाँबाट आएको हो (जस्तै तलब, व्यापार, उपहार आदि) उल्लेख गर्ने। • जम्मा गर्ने व्यक्तिको नाम, ठेगाना र सम्पर्क नम्बर — भौचर भर्ने व्यक्तिको आफ्नै विवरण लेख्ने। • मिति र हस्ताक्षर — भौचर भरेको मिति राखी अन्त्यमा हस्ताक्षर गर्ने। नमुना भरिएको उदाहरण: बैंकको नाम — राष्ट्रिय बाणिज्य बैंक लिमिटेड, eSewa खाता; खाता नम्बर — १८२९१६१५०८१३; खाताधनीको नाम — RASTRIYA BANIJYA BANK LTD. — eSewa Account; जम्मा रकम — रु. ५,०००।– (अक्षरमा: पाँच हजार रुपियाँ मात्र); रकमको स्रोत — व्यक्तिगत बचत; जम्मा गर्ने व्यक्तिको नाम — (आफ्नो नाम); मिति र हस्ताक्षर — (आजको मिति र आफ्नो हस्ताक्षर)।

अनुच्छेद: 'प्रविधिको प्रयोगले सिकाइ प्रणालीलाई सरल, प्रायोगिक, मनोरञ्जक र चिरस्थायी बनाउँछ। विद्यालयको कक्षाकोठाको चौघेराले वा एक दिनमा हुने प्रतिविषय एक घण्टाको पढाइले मात्र विद्यार्थीमा सिकाइको भोक, तिर्खा र तलतल मेट्न सक्दैन। प्रविधिले कक्षाकोठाको शिक्षण सिकाइलाई सहज र चाखलाग्दो बनाउँछ। यसले विद्यार्थीमा अनुसन्धान र खोज गरेर नयाँ नयाँ कुरा सिक्ने बानीको समेत विकास गर्छ। प्रविधिले विद्यार्थीका लागि परियोजना कार्य गर्नसमेत सहज बनाउँछ। यसका लागि विद्यार्थीले इन्टरनेट तथा अन्य क्षेत्रबाट नयाँ नयाँ विषयवस्तु खोजेर परियोजना कार्य गर्न सहयोग गर्छ। अहिले किताबकापीको ठुलो भोलाको सट्टा एउटा ल्यापटप भए पुग्ने भएको छ। केही विद्यालयमा इमेलद्वारा नै विभिन्न कार्य दिने र विद्यार्थीले पनि इमेलबाट शिक्षकलाई बुझाउने पनि गरेका छन्। त्यसैले त आजभोलि विद्यार्थीमा प्रविधि मोह बढ्दै जान थालेको छ। कम्प्युटर, ल्यापटप र मोबाइल उनीहरूको अनिवार्य आवश्यकता बन्दै गइरहेका छन्। त्यही प्रविधिलाई नै पढाइसँग जोडिदिँदा विद्यार्थीको पढाइ नै रुचिपूर्ण र खोजमूलक बन्दै जान थालेको छ। यसलाई मध्यनजर गर्दै पाठ्यक्रम विकास केन्द्रले पाठ्यपुस्तकका एप्स र पाठ्यपुस्तकका पिडिएफ लिङ्क सार्वजनिक गरेको छ। विद्यार्थीको एउटा मोबाइलमा नै सम्पूर्ण विषयका पाठ्यपुस्तक अट्ने भएका छन्। मन लागेका वेला उनीहरूले मोबाइल र ल्यापटपमा कुनै पनि विषयका पुस्तक पढ्न सक्ने भएका छन्। यसले हाम्रो सिकाइ प्रणालीलाई प्रविधिमैत्री बनाउँदै लगेको छ।' (क) प्रश्नहरू • प्रविधिको प्रयोगले सिकाइमा कस्तो सुविधा पुऱ्याएको छ? • तपाईंले सिकाइका लागि कुन कुन एप्स प्रयोग गर्नुभएको छ, नाम लेख्नुहोस्। • विद्यार्थीमा प्रविधिप्रति मोह बढ्नको कारण के हो? • विद्यार्थीलाई परियोजना कार्य गर्न प्रविधिले कसरी सहयोग गर्छ? उत्तरहरू • प्रविधिको प्रयोगले सिकाइ प्रणालीलाई सरल, प्रायोगिक, मनोरञ्जक र चिरस्थायी बनाएको छ, साथै कक्षाकोठाको सिकाइलाई सहज र चाखलाग्दो बनाएको छ। • (व्यक्तिगत उत्तर — नमुना) मैले सिकाइका लागि गुगल क्लासरुम, युट्युब र डुओलिङ्गो जस्ता एप्स प्रयोग गरेको छु। • कम्प्युटर, ल्यापटप र मोबाइल विद्यार्थीका अनिवार्य आवश्यकता बन्दै गएकाले र यी प्रविधिले पढाइलाई रुचिपूर्ण र खोजमूलक बनाएकाले विद्यार्थीमा प्रविधिप्रति मोह बढ्दै गएको हो। • प्रविधिले विद्यार्थीलाई इन्टरनेट तथा अन्य क्षेत्रबाट नयाँ नयाँ विषयवस्तु खोजेर परियोजना कार्य गर्न सहयोग गर्छ र अनुसन्धान गर्ने बानीको समेत विकास गर्छ। (ख) भाषिक संरचना र वर्णविन्यास पहिचान गर्नुहोस् प्रश्नहरू • अनुच्छेदबाट दुईओटा समस्त शब्द खोजी तिनको विग्रह गर्नुहोस्। • 'ठूलो' र 'पढाइ' शब्दलाई द्वित्व प्रक्रियाबाट नयाँ शब्द बनाउनुहोस्। • अनुच्छेदबाट सुरु र बिचमा दीर्घ ऊकार प्रयोग भएका एक एकओटा शब्द टिप्नुहोस्। उत्तरहरू • समस्त शब्द: किताबकापी (विग्रह: किताब र कापी); पाठ्यपुस्तक (विग्रह: पाठ्य र पुस्तक)। • ठूलो → ठूलो-ठूलो (द्वित्व); पढाइ → पढाइ-पढाइ (द्वित्व)। • यस विशेष अनुच्छेदमा दीर्घ ऊकार (ऊ) प्रयोग भएको शब्द स्पष्ट रूपमा भेटिएन। यसैले यहाँ इमानदारीपूर्वक स्वीकार गरिन्छ कि दिइएको अनुच्छेदबाट यस्तो शब्द तत्काल पहिचान गर्न सकिएन; विद्यार्थीले कक्षामा शिक्षकसँग यसबारे थप छलफल गर्न सक्छन्।

सन्दर्भ: निकिता प्रवचन भइरहेको ठाउँमा पुगिन्। त्यहाँ एक जना सन्त विद्वान् प्रवचन दिइरहेका थिए। उनी भन्दै थिए, 'अहिलेको भूमण्डलीकरणले यो संसारलाई एउटै गाउँ बनाएको छ। यो भूमण्डलीकरणको प्रभावमा परेर बालबालिकाले आफ्नो संस्कार र संस्कृति भुसुक्कै भुल्ने हुन् कि भन्ने भय छ! त्यसैले सबै अभिभावकले आआफ्ना बालबालिकाप्रति सचेततासाथ विशेष ध्यान दिनुपर्छ...' विद्वान्को प्रवचनबाट आफ्नो संस्कार र संस्कृति भुल्नुहुँदैन भन्ने अनुभूति निकितालाई भयो। कार्य: माथिको अनुच्छेदमा विद्वान्को प्रवचनबाट आफ्नो संस्कार र संस्कृति भुल्नुहुँदैन भन्ने कुराको अनुभूति निकितालाई भए जस्तै तपाईं पनि कुनै विषयमा कसैको प्रवचनबाट प्रभावित भएको अनुभूति कक्षामा प्रस्तुत गर्नुहोस्। नमुना अनुभूति: गत वर्ष विद्यालयमा आएका एक अतिथि वक्ताले 'समय व्यवस्थापन' विषयमा भाषण दिनुभएको थियो। उहाँले भन्नुभएको थियो, 'सफलता ठूला योजनाबाट होइन, स-साना नियमित बानीबाट आउँछ।' त्यसपछि मैले हरेक दिन पढाइको तालिका बनाई अनुशासित रूपमा पालना गर्न थालें, जसले मेरो परीक्षाको नतिजामा उल्लेख्य सुधार ल्यायो। त्यो प्रवचनले साँच्चै मेरो दैनिक जीवनशैली नै बदलिदियो।

यस खण्डका प्रश्नहरू ('सुनाइ पाठ ४' — प्रमिथस र आगोको ग्रीक पौराणिक कथासम्बन्धी सामग्री सुनेर उत्तर दिने) श्रव्य सामग्रीमा आधारित रहेकाले र सो श्रव्य सामग्री यहाँ उपलब्ध नभएकाले यी प्रश्नहरू यस स्रोत सामग्रीबाट समाधान गरिएका छैनन्। कक्षामा वास्तविक श्रव्य सामग्री सुनेर मात्र यी प्रश्नको सही उत्तर दिन सकिन्छ।

अनुच्छेद: 'शुकमानले घरपरिवारको ऋण तिर्न दिनरात नभनी खाडीमा गएर पैसा कमायो। महाठगका फेला परेर आज ऊ रुनु न हाँस्नु भएको छ। ऊ घरको जेठोबाठो थियो। ऊ गाउँका निमुखालाई आपत् र विपत् पर्दा सहयोग पनि गर्थ्यो। तर के गर्नु! गृहकी लक्ष्मीले समेत के भन्लिन् भन्ने पिरले ऊ आजभोलि इन्तु न चिन्तु भएर बसेको छ।'

अनुच्छेद: 'म आज भातसात केही खान्न भन्दै डाँडाघरे साँघुकाच्छा माघेसङ्क्रान्तिमा नुहाउन भनी गण्डकीतिर हिँडे। छोराले तिनलाई बाटामा भेट्यो र भन्यो "बा! कापीसापी किनेको पैसा पसलमा तिर्नु छ, के गरौं?" उनले छोरालाई भने, "जाऊ बाबु, आजलाई सरसापट गरेर काम चलाऊ। भोलिपर्सितिर म आएर तिर्छु।"' समस्त शब्द: • डाँडाघरे — डाँडा + घर + ए (स्थानवाचक समस्त शब्द) • माघेसङ्क्रान्ति — माघ + सङ्क्रान्ति द्वित्व शब्द: • भातसात — भात + सात (अर्थहीन परिपूरक शब्द थपिएर बनेको) • कापीसापी — कापी + सापी (अर्थहीन परिपूरक शब्द थपिएर बनेको)

अनुच्छेद: 'पूर्णबहादुर ऊण ठाउँमा बस्दा रहेछन्। उनले त्यहाँ मयूर पनि पालेका रहेछन्। उनका एक बधू, एक पुत्र र एक पुत्री रहेछन्। पुत्रीले नेपालमा भएका फलफूलको विषयमा विद्याबारिधि गरिछन्। हिजो उनी राष्ट्रपतिबाट मानपदवी र विभूषण प्रदान गर्ने कार्यक्रममा नेपाल विद्याभूषणबाट सम्मानित भइछन्।'

नोट: नेपाली शब्दहरूमा शब्दको ठ्याक्कै अन्त्यमा स्वतन्त्र दीर्घ ऊकार आउने उदाहरण अपेक्षाकृत विरलै पाइन्छन् (धेरैजसो शब्द ह्रस्व उकारमा अन्त्य हुन्छन्, जस्तै जन्तु, ऋतु, वायु)। त्यसैले अन्त्यमा दीर्घ ऊकार भएका शब्दको सूची छोटो राखिएको छ; थप शब्द खोज्ने कार्य कक्षामा साथीसँग मिलेर गर्न सकिन्छ।

नमुना संवाद: सुजन: नमस्ते सरिता, कस्तो छ पढाइ आजकल? सरिता: नमस्ते सुजन, ठिकै छ, तर गणितको ज्यामिति अलि गाह्रो लाग्छ। तिमीलाई कस्तो लाग्छ? सुजन: मलाई पनि सुरुमा गाह्रो लागेको थियो, तर दिनहुँ अभ्यास गरेपछि अलि सजिलो भयो। तिमी कसरी पढ्छ्यौ? सरिता: म बिहान चाँडै उठेर एक घण्टा गणित मात्र पढ्छु। के तिमी पनि त्यसै गर्छौ? सुजन: हो, र साथसाथै साथीहरूसँग समूहमा छलफल गरेर गाह्रो प्रश्न सोध्ने गर्छु। त्यसले धेरै फाइदा गर्छ। सरिता: राम्रो सुझाव दियौ! भोलिदेखि म पनि समूहमा पढ्ने प्रयास गर्छु। धन्यवाद!

यो व्यावहारिक कक्षा-क्रियाकलाप हो। विद्यार्थीले शिक्षकको मार्गदर्शनमा विद्यालय वा परीक्षा नियन्त्रण कार्यालयले उपलब्ध गराएको रजिस्ट्रेसन फाराम लिई तलका खण्डहरू सही-सही भर्नुपर्छ: • पूरा नाम (आमाबुबाको नामसहित) — प्रमाणपत्रमा भएअनुसार ठीक-ठीक लेख्ने। • जन्ममिति र ठेगाना — जन्मदर्ता प्रमाणपत्रअनुसार सही मिति र हालको ठेगाना लेख्ने। • कक्षा र रोल नम्बर — हालको कक्षा र विद्यालयले दिएको रोल नम्बर उल्लेख गर्ने। • विषयहरूको सूची — परीक्षा दिने सबै विषयको नाम क्रमैसँग लेख्ने। • फोटो टाँस्ने ठाउँ — निर्धारित नापको हालसालैको फोटो टाँस्ने। • अभिभावक र शिक्षकको हस्ताक्षर — फाराम भरिसकेपछि अभिभावक र कक्षा शिक्षकबाट प्रमाणित गराउने। फाराम पूरा भरिसकेपछि विद्यार्थीले आफूले भरेको फाराम कक्षामा साथीहरूलाई देखाई कुनै त्रुटि भए शिक्षकको सहयोगमा सच्याउनुपर्छ।