विविधतामा एकता

यस अध्यायमा नेपालमा रहेको भौगोलिक, जातीय, भाषिक, धार्मिक र सांस्कृतिक विविधता र यस्तो विविधताको बीचमा पनि कायम रहेको राष्ट्रिय एकताको बारेमा चर्चा गरिएको छ। "विविधतामा एकता" नेपालको विशेषता र पहिचान दुवै भएकाले SEE परीक्षाका लागि यो अध्याय महत्त्वपूर्ण छ। यसबाट विविधताका उदाहरण, संवैधानिक व्यवस्था र विविधतामा एकताको महत्त्व सम्बन्धी प्रश्नहरू सोधिने गरिन्छन्।

विविधताले फरकपनलाई जनाउँछ। नेपाल विभिन्न जातजाति र भौगोलिक विविधतासहित बहुसांस्कृतिक, बहुभाषिक र बहुजातीय देश हो। नेपालमा सामाजिक, भाषिक, सांस्कृतिक, परम्परागत र धार्मिक विविधताहरू छन्। यस्तो विविधताको वातावरणमा पनि नेपालीहरूबिच सदियौंदेखि एकआपसमा विश्वास, समानता, मेलमिलाप, सहकार्य, समन्वय र सद्भावको व्यवहार कायम रहँदै आएको छ, जसलाई नै "विविधतामा एकता" भनिन्छ। विविधताको यो विशेषताले नेपाललाई विश्वमा चिनाएको छ।

नेपालमा हिमाल, पहाड र तराई गरी फरक फरक भूगोल रहेको छ। यस्तो भौगोलिक विविधताका बाबजुद पनि पहिले नेपाली अनि पछि अन्य पहिचान भन्ने भावनाका साथ नेपालीहरूले विविधतामा एकताको अभ्यास गर्दै आएका छन्।

नेपालमा १२५ जातजातिको बसोबास रहेको छ। एक जातले अर्को जातको धर्म र संस्कारको सम्मान गर्ने परम्परा रहेको छ, जसले जातीय विविधताको बीचमा पनि सद्भाव कायम राख्न मदत गरेको छ।

नेपालमा १२३ भाषाहरू बोलिन्छन्। नेपाली समाजमा बोलिने सबै मातृभाषालाई राष्ट्रभाषा मानी सम्मान गरिएको छ।

नेपालमा हिन्दु, बौद्ध, इसाई लगायतका १० धार्मिक सम्प्रदायको बसोबास रहेको छ। नेपालमा धार्मिक विविधताका साथै धार्मिक स्वतन्त्रता पनि छ। एक धर्म मान्नेले अर्को धर्म मान्नेलाई सम्मान गर्दछ।

भाषा र धर्मअनुसार नेपालीका विविध प्रकारका सांस्कृतिक मूल्यमान्यता र गतिविधि छन्। सामाजिक रीतिरिवाज, चालचलन, वेशभूषा, मूल्यमान्यता र मर्यादामा विविधता एवम् स्वतन्त्रता छ।

नेपालको संविधानले सबै जातजाति, धर्म, भाषाभाषीलाई राज्य प्रणालीमा समानुपातिक सहभागिता सुनिश्चित गर्ने व्यवस्था गरेको छ। संविधानले जातीगत विभेद गर्नेलाई अपराध किटान गरेको छ। साथै लैङ्गिक तथा यौनिक अल्पसङ्ख्यकको अधिकारलाई पनि कानुनी एवम् व्यावहारिक तवरले सम्बोधन गरिएको छ। नागरिकतालगायत सरकारी कागजातमा लैङ्गिक तथा यौनिक अल्पसङ्ख्यकको पहिचान लेख्न मिल्ने गरी शीर्षक छुट्याइएको छ। यसले नेपाली विविधताको एकतालाई थप सुदृढ बनाउन टेवा पुऱ्याएको छ।

विविधताले राष्ट्रका परम्परा एवम् रीतिरिथिति, मौलिक संस्कृति र चालचलनको संरक्षण गर्दछ। यसले आपसी सद्भाव र प्रेम, एकता तथा शान्ति, विकास र समृद्धिको मार्ग सुनिश्चित गर्छ। धार्मिक सहिष्णुता र जातीय सद्भावको महत्त्वका विषयमा जनचेतना जगाई नेपालीको विविधतामा एकताको विरासतलाई युगौं युगसम्म निरन्तरता दिन सकिन्छ। यसले नेपालको राष्ट्रिय पहिचान र गौरव अभिवृद्धि गर्दछ र नेपाललाई विश्वकै नमुना मुलुकका रूपमा चिनाउँछ।