उत्तर अमेरिका महादेश

यस अध्यायमा उत्तर अमेरिका महादेशको सामान्य परिचय, भौगोलिक स्वरूप र हावापानी, वनस्पति तथा आर्थिक गतिविधि र सामाजिक जनजीवनबारे अध्ययन गरिन्छ। यो अध्याय SEE का लागि महत्त्वपूर्ण छ किनभने महादेशको अवस्थिति, क्षेत्रफल, प्रमुख भौगोलिक तथ्य, विभिन्न भौगोलिक क्षेत्रको हावापानी र त्यहाँको आर्थिक-सामाजिक अवस्थासम्बन्धी तथ्यहरू बारम्बार सोधिने विषय हुन्।

उत्तर अमेरिका महादेश पृथ्वीको उत्तरी र पश्चिमी गोलार्धमा पर्छ। यो महादेश १०° उत्तरदेखि ८०° उत्तरी अक्षांश र २०° पश्चिमदेखि १६०° पश्चिमी देशान्तरसम्म फैलिएको छ। पृथ्वीको करिब २,४७,०९,००० वर्ग कि.मि. अर्थात् १६.९% क्षेत्रफल ओगटेको यो महादेशको उत्तर दक्षिण सरदर लम्बाइ ७२०० कि.मि. र पूर्व पश्चिम चौडाइ लगभग ४८०० कि.मी. रहेको छ। यसको उत्तरमा सुमेरु महासागर, पूर्वमा आन्ध्र महासागर, दक्षिणमा दक्षिण अमेरिका र पश्चिममा प्रशान्त महासागर रहेका छन्।

हावापानीले उत्तर अमेरिकाको वनस्पतिलाई प्रभाव पारेको छ। उत्तरी भागमा चिसो र ओसिलो हावापानी हुनाले टुन्ड्रा वनस्पति पाइन्छ भने सोभन्दा दक्षिणतर्फ क्यानाडाको उत्तरी भागमा घना कोणधारी जङ्गल पाइन्छ। मध्य मैदानी भागमा बाक्लो घाँसे मैदान छ, यसलाई प्रेरिज भनिन्छ। यस्तै दक्षिण पूर्वी भाग र सेन्टलरेन्स क्षेत्रमा पतझर वनस्पति पाइन्छ। मध्य दक्षिणी क्षेत्रमा उष्ण सदाबहार जङ्गल पाइन्छ।

उत्तर अमेरिका विश्वको विकसित महादेश हो। क्यानाडा र संयुक्त राज्य अमेरिकाले अतुलनीय पूर्वाधारको निर्माण, सञ्चालन र आर्थिक वृद्धि गरेका छन्। दक्ष जनशक्तिको पर्याप्तता र उचित व्यवस्थापन, अधिकतम स्रोत र साधनको परिचालन भएकाले उत्तर अमेरिकाको आर्थिक अवस्था निकै मजबुत रहेको छ। विश्वका अधिक प्रतिव्यक्ति आय हुने मुलुकको शीर्ष स्थानमा अमेरिका र क्यानाडा पर्दछन्। सेवा तथा उद्योग एवम् प्रविधिमा यहाँका मानिसको संलग्नता रहेको छ। कृषिमा मानिसको कम संलग्नता भए पनि आधुनिक र व्यावसायिक खेतीका कारण उत्पादन प्रशस्त हुँदा देश आत्मनिर्भर बनेका छन्। गहुँ र मकै यहाँका प्रमुख खाद्यवाली हुन्। यहाँ पर्यटन उद्योग फस्टाएको छ। यहाँ तामा, फलाम, कोइला, सुन, निकेल, प्लाटिनम, चाँदी लगायतका खनिजमा आधारित उद्योग सञ्चालित छन्। यहाँ प्रशस्त मात्रामा पेट्रोलियम पदार्थ पनि पाइन्छ।

सुरुमा युरोपबाट बसाइँ सरी गएका गोरा जातिका मानिसले यहाँका आदिवासीलाई शासन गरेका थिए। विगतमा फ्रेन्च र अङ्ग्रेजी भाषीहरूको बढी बसोबास रहेको भए तापनि आजभोलि संसारका सबै क्षेत्रबाट मानिस पुगेका छन्। संयुक्त राज्य अमेरिका त संसारका सबै मानिसको मिश्रित बसोबास रहेको देश बन्न पुगेको छ। विभिन्न प्रकृतिको भिसाबाट अमेरिका र क्यानाडामा पुग्ने मानिसको सङ्ख्या बढ्दो छ। लोकतन्त्र, स्वतन्त्रता, समानता, समावेशिता र समता यहाँको सामाजिक जीवनका विशेषता हुन्। मानव सुरक्षादेखि आयआर्जनका प्रशस्त सुविधा भएकाले यस महादेशका मानिसको जीवनशैली उन्नत छ। उत्तरी भेगमा भने फिरन्ते इन्युट जातिका मानिस बस्छन्।