नक्सासम्बन्धी आधुनिक प्रविधि

यस अध्यायमा नक्सा निर्माण र अध्ययनमा प्रयोग हुने आधुनिक व्यावहारिक प्रविधिहरू — भौगोलिक सूचना प्रणाली (GIS), भूमण्डलीय अवस्थिति मापन प्रणाली (GPS) र गुगल अर्थ (Google Earth) बारे अध्ययन गरिन्छ। विज्ञान र प्रविधिको द्रुततर विकाससँगै यी प्रविधिले नक्सा निर्माणलाई सहज, सरल र स्पष्ट बनाएका छन्। यो अध्याय SEE का लागि महत्त्वपूर्ण छ किनभने GIS, GPS र Google Earth का परिभाषा, कार्यविधि र तिनका उपयोगसम्बन्धी तथ्यहरू बारम्बार सोधिने विषय हुन्।

भौगोलिक सूचना प्रणाली पृथ्वीमा स्थित जानकारी वा तथ्याङ्कलाई एकीकरण, भण्डारण, सम्पादन, विश्लेषण, विभाजन जस्ता कार्य गर्न सकिने सूचना प्रणाली हो। यसले कम्प्युटरलगायतका उपकरणको प्रयोग गरी सफ्टवेयरका माध्यमबाट कार्य गर्दछ। भौगोलिक वस्तुको यथार्थ पहिचान, अवस्थिति, भौतिक क्षेत्र जस्तै गाउँ, सहर, जिल्ला, प्रदेश, देश आदि देखाउन यो प्रणाली उपयोगी मानिन्छ। यस प्रविधिबाट नक्सामा तथ्याङ्क र विवरण लिङ्क गरेर राख्न सकिन्छ।

भूउपग्रहको सहायताले कुनै डिभाइस वा सफ्टवेयरलगायतका प्रविधिमार्फत पृथ्वीको कुनै स्थानको अक्षांश, देशान्तर र उचाइलगायतका सूचना प्राप्त गर्ने प्रणालीलाई भूमण्डलीय अवस्थिति मापन प्रणाली (GPS) भनिन्छ। यसको उपयोग गरी नक्सा कोर्नका लागि आधारभूत तथ्यहरू प्राप्त हुन्छन्।

गुगल अर्थ एक कम्प्युटर प्रोग्राम हो। यसको प्रयोगबाट मुख्य गरी उपग्रहबाट खिचिएका तस्बिरका आधारमा पृथ्वीका विभिन्न क्षेत्रको अवस्थिति खोजी गर्न सकिन्छ। पृथ्वीमा रहेका भौगोलिक अवस्थिति जस्तै महासागर, महादेश, देश, आफू बसेको स्थान आदिको अवस्थितिको खोजी गर्न यसको उपयोग प्रभावकारी हुन्छ।

शिक्षकले नक्सासम्बन्धी आधुनिक व्यावहारिक प्रविधि पाठ शिक्षणपछि विद्यार्थीलाई भ्रमण लाने योजना गरे। नुवाकोटको विदुरमा अवस्थित एक विद्यालयका विद्यार्थीलाई रसुवाको स्याफ्रुबेसीमा भ्रमण लैजाने कार्यक्रम तय भयो। भ्रमणको अगिल्लो दिन विद्यार्थीले नक्सासम्बन्धी विभिन्न व्यावहारिक प्रविधिको उपयोग गरी निम्न क्षेत्र पहिचान गरे।